Społeczność
blog.ekologia.pl   Blogerzy   JasonHunt   Urządzanie lasu
0

Urządzanie lasu

Wielkie obszary pierwotnych puszcz, nie. zamieszkane przez człowieka, cechowały się stałą wielkością masy drewna. Nie odnosi się to oczywiście do bardzo długich okresów w dziejach Ziemi, niosących z sobą istotne długoterminowe zmiany warunków życia roślin, np. zmiany klimatu. Ilość drewna, które przyrastało równała się ilości drewna ubywającej przez naturalną śmierć całych drzew lub ich części. Ta pierwotna równowaga została zachwiana wraz z powstaniem pierwszych osad ludzkich. Rozpoczęła się eksploatacja lasów, początkowo bardzo prymitywna, z czasem zorganizowana. Przybierała ona różne formy w zależności od potrzeb osadników.

W okresie przedrolniczym, oprócz zwierzyny, las dostarczał człowiekowi: żołędzi, orzechów, grzybów, jagód, itp. W miarę rozwoju cywilizacyjnego oddziaływanie ludzkie na las wzrastało, prowadząc do zmniejszenia jego powierzchni i zubożenia. Wielkie zmiany powierzchni zalesionej rozpoczęły się od czasu ukształtowania się rolnictwa. Wyrąb lasu na cele Henryk Lenieć rolnicze na wielu kontynentach trwa do dzisiaj. Powierzchnia leśna kurczyła się także wskutek osadnictwa, a przede wszystkim w wyniku szybkiego rozwoju pierwotnego hm... przemysłu. Ogromne ilości drewna zużywano do budowy statków już w starożytności wyniszczono lasy w basenie Morza Śródziemnego. Zapotrzebowanie na drewniany surowiec wzrosło znacznie na przełomie XV i XVI wieku w wyniku wielkich odkryć geograficznych. Ogromne ilości drewna zużywać zaczął przemysł. Było ono niezbędnym paliwem w hutach, a z chwilą rozwinięcia się górnictwa znalazło zastosowanie w zabezpieczeniu kopalń.

Drewno było i pozostaje nadal podstawowym surowcem w przemyśle celulozowo-papierniczym. Gwałtowne kurczenie się powierzchni leśnej oraz plądrownicza gospodarka w lasach spowodowały zagrożenie dla rozwijającego się przemysłu las nie był w stanie dać tyle drewna, ile potrzebowały rozwijające się gospodarki. Do połowy XVII wieku gospodarka leśna cechowała się nadmiernymi wyrębami i ogólną dewastacją lasu. Zdarzały się co prawda w naszej historii przypadki aktów prawnych chroniących poszczególne gatunki, np. cis, ale były to przypadki wyjątkowe. Troska o zachowanie lasu, jako źródła surowca, znalazła swoje miejsce w ustawie ekonomicznej Zygmunta Augusta z 1557 r., która przewidywała prowadzenie wyrębu lasu na określonych działkach. W dwadzieścia lat później Uniwersał Królewski z 1578 r. zdecydował, o konieczności „ułożenia raz na zawsze” stałego porządku, by wyrąb odbywał się na przewidzianych wcześniej działkach, a nie plądrowniczo, na całej powierzchni lasu. Podobne akty prawne powstawały i były wprowadzane w życie w innych krajach europejskich, lecz w zasadzie miały one na celu utrzymanie prawa do posiadania i eksploatowania lasu przez konkretnego właściciela.

Myśl o zachowaniu lasu i jego rekonstrukcji pojawiła się w Europie dopiero w XVIII w. Rozwijający się przemysł stwarzał stałe zapotrzebowanie na drewno, zrodziła się więc potrzeba dostarczenia drewna w określonej ilości i potrzeba dostarczania go stale. Tak więc warunki ekonomiczne, zwiększanie się znaczenia i gospodarczej roli leśnictwa były podstawą powstania nauki urządzania lasu. Najogólnej można powiedzieć, że urządzanie lasu odpowiada na pytanie: ile można z lasu pozyskać, aby zachować jego zdolność do wyprodukowania w następnym okresie podobnej masy drewna. Jest to nauka interdyscyplinarna, wykorzystująca doświadczenia innych nauk leśnych, a więc hodowli lasu, jego użytkowania, ochrony i innych. Pierwsze szkoły leśne powstały w zachodniej Europie, w Niemczech, a następnie we Francji, Austrii, Szwajcarii itd. Powstały w nich podstawy do stworzenia nowoczesnych sposobów zagospodarowania lasu i odpowiednich metod regulowania dochodów z gospodarstwa leśnego w czasie i przestrzeni, a więc tym samym metod, którymi posługuje się nauka nazwana urządzaniem lasu. Przyczyniła się ona do opanowania trudnej sytuacji w gospodarce leśnej krajów europejskich na przełomie XVIII i XIX wieku, a także później. Od chwili swego powstania po dzień dzisiejszy nauka ta stale doskonali metody swojego działania. Rozwijała się i rozwija w różnych krajach Europy inaczej, dostosowując się do miejscowych stosunków społeczno-gospodarczych.

W zastosowaniu praktycznym urządzanie lasu realizuje się w postaci instrukcji. Na ziemiach polskich pierwsze prace urządzeniowe rozpoczęto w XIX stuleciu, na podstawie przepisów opracowanych w krajach sąsiedzkich. Pierwsza polska instrukcja urządzeniowa została opracowana w 1820 r. przez Brinkena. Polskie metody urządzeniowe pozostawały pod ogromnym wpływem nauk leśnych zachodniej Europy. Obecnie obowiązuje w naszym kraju metoda  siedliskowo-drzewostanowa. Przez siedlisko w warunkach leśnych należy rozumieć splot warunków klimatycznych i glebowych na określonym niewielkim terenie różniącym się od terenu sąsiedniego żyznością gleby, wilgotnością, itp. Drzewostan to część lasu pod względem budowy, składu gatunkowego, wieku i innych elementów, różniąca się od drzewostanu sąsiedniego, który można w terenie wyodrębnić. We wspomnianej metodzie gospodaruje się i planuje różne zabiegi gospodarcze w wyodrębnionych drzewostanach, w ścisłym związku z siedliskiem, na którym drzewostan występuje.

Aby sprostać zadaniom, jakie stawia urządzanie lasu, konieczne jest wykonanie inwentaryzacji. Przeprowadza się ją metodą naziemną w terenie i ma ona na celu określenie jak wielka jest ilość masy drewna w lesie, z uwzględnieniem gatunkowego składu drzewostanów. W ostatnich latach używa się do tego celu metody statystyczno-matematycznej. W drzewostanach w wieku powyżej 40 lat zakładane są powierzchnie próbne. Wykonuje się to w ten sposób, że w konkretnym drzewostanie zakłada się w zasadzie powyżej trzech powierzchni próbnych w siatce kwadratów o boku 100 m, na jakie jest podzielony cały obszar. W terenie, używając listewki Bitterlicha lub tzw. relaskopu, taksator ustala liczbę drzew spełniających warunek niemieszczenia się w szczelinie przyrządu. Ustalona liczba takich drzew odpowiada powierzchni przekroju wszystkich drzew w drzewostanie na wysokości 1,3 m. W trakcie wykonywania próby taksator mierzy wysokość drzewa (najbliższego środka powierzchni). Do obliczenia miąższości drzewostanu potrzebna jest jeszcze tak zwana liczba kształtu, którą odczytuje się ze specjalnych tablic. Wyobraźmy sobie podstawową jednostkę gospodarczą, jaką jest w dzisiejszych czasach tzw. obręb. Powierzchnia jego wynosi kilka tysięcy hektarów. Przyjmijmy, że będzie to 7 tys. ha.

Jeśli przejmiemy dalej, że w takim obrębie jest około 1 tysiąc drzewostanów, w których ustalenie miąższości będzie odbywało się metodą matematyczną to możemy wyobrazić sobie, ile powierzchni próbnych trzeba założyć. Przeciętnie jedna powierzchnia próbna przypada na 1 do 3 ha. Opracowania wyników dokonują komputery, które wykonują bardzo wiele żmudnych wyliczeń. Najważniejszym jednak elementem dla dalszych prac urządzeniowych jest tabela klas wieku. Jest to szczegółowe zestawienie masy drewna, według gatunku panującego, to znaczy takiego, którego pod względem miąższości jest w konkretnym drzewostanie najwięcej, a także ustalonego dla tego gatunku, wieku tzw. rębności. W najprostszym, poglądowym przypadku wystarczy to do obliczenia tzw. etatu użytkowania rębnego. W polskiej metodzie urządzeniowej stosuje się tak zwane etaty cząstkowe dla gatunków, zsumowanych według jednego wieku dojrzałości rębnej lub jeśli nie zachodzi taka potrzeba dla poszczególnych gatunków według ich wieków rębności. Jeśli umówimy się, że nie będziemy komplikować sobie przyjętego wcześniej przykładu i przyjmiemy, że w naszym obrębie gatunkami panującymi są sosna o wieku rębności 100 lat i olcha o wieku rębności 80 lat to obliczenie etatów można wykonać według następujących wzorów: c V + starsze IV + starsze 20 So skrót od sosna, Ol skrót od olcha, V + starsze masa lub powierzchnia drzewostanów w wieku od 81 lat i więcej, IV + starsze masa lub powierzchnia drzewostanów w wieku od 61 lat i więcej. W praktyce oblicza się jeszcze wiele innych etatów.

Przytoczony przykład to obliczenie etatu z ostatniej klasy wieku. Wyliczone wielkości są jeszcze szczegółowo analizowane w trakcie komisji techniczno-gospodarczych. Należy pamiętać, że do ustalonych na przedstawionym przykładzie wielkości użytkowania rębnego dochodzi jeszcze użytkowanie przedrębne. Jest to suma drzew usuwanych z młodszych drzewostanów jako drzewa zbędne lub przeszkadzające w czasie wykonywania tzw. cięć pielęgnacyjnych. Aby uzyskać całkowitą masę drzew przewidzianych do wycięcia, do masy ustalonej w cięciach rębnych dodaje się jeszcze 5% ich masy. W pracach urządzeniowych bardzo ważnym następnym elementem jest wykonanie mapy cięć, na której specjalista urządzania lasu zaznacza drzewostany przeznaczone do wyrębu. Plan urządzenia gospodarstwa leśnego sporządzany jest na okres 10 lat, ale plan cięć na 20 lat. Plan taki składa się z większej ilości elementów składowych, bardzo szczegółowo opracowanych, o którym z braku miejsca, a także ze względu na trudności w jasnym przedstawieniu tematu nie wspomniano. Pominięto np. cały kompleks zagadnień związanych z pracami geodezyjnymi itp.

W Polsce sporządzaniem planów, zwanych planami urządzania gospodarstwa leśnego zajmuje się Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej znajdujące się w Warszawie i posiadające oddziały w kilku miastach na terenie całego kraju. Sama praca przy wyrębie jest już inna niż np. 50 lat temu mechanizacja prac na świecie dawno już wykroczyła poza poziom spalinowej piły łańcuchowej i ciągnika do holowania zrąbanego drewna. Specjalne kombajny ścinają, pozbawiają gałęzi i tną na stosowne odcinki przeznaczone do wyrębu pnie, a specjalne „kolejki linowe” wywożą je na miejsca, z których się transportuje drewno do składnic i tartaków. Niestety, u nas taka mechanizacja nie jest jeszcze powszechna. Oczywiście kolejnym etapem jest zalesianie jest to jednak już nieco inny temat, który wymaga obszernych objaśnień. Być może udzielimy ich w artykule poświęconym tej tematyce, a na razie wypada tylko powiedzieć, że i tu myśli się o lepszej, nowocześniejszej uprawie drzew, bazując na nasionach pozyskanych ze zdrowych, nieskażonych biologicznie obszarów leśnych. Ale to jak pisał Kipling całkiem inna historia...
Ten wpis czytano 27 razy.
Wypowiadasz się jako: niezalogowany

Dlaczego warto się zalogować?

  • Uzyskasz prosty dostęp do narzędzi portalu
  • Zautoryzujesz swoje wypowiedzi, stały NICK
  • Spopularyzujesz swoją osobę, AVATAR

Dlaczego warto się zarejestrować?

  • Dołączysz do społeczności ekologia.pl
  • Otrzymasz własną galerię i blog
  • Poznasz nowych ludzi o podobnych zainteresowaniach
Zaloguj sięZarejestruj się
Podpis:
Ocena: